ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
92
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
كند كه در صورت ضعف ، در تقويتش و در صورت غلبهء حرارت بر آن ، در تبريدش بكوشند . امّا علاج لحمى ، اين است كه اگر از ضعفى در قواى كبد ايجاد شده در تقويت آنها بكوشند و اگر از وقوع سده باشد ، اهتمام در تفتيح سده كنند . علاج طبلى ، اهتمام در اصلاح و تقويت هاضمه و شرب ادويهء كاسر الرياح و تبريد كبدى مىباشد ؛ زيرا بدون حرارت كبد ، كم است كه طبلى بروز كند . در زقّى ، همينكه قلت اندفاع قاروره و سنگينى زير شكم و حوالى ناف پديدار شد ، دليل انصراف مواد آبكى و اجتماع در اين مواضع است ؛ لذا مىبايد كمال اهتمام را در تفتيح سده و پيشگيرى از استسقاى زقى نمود ؛ و گرنه همين كه اندكى غلفت شود ، مواد آبكى جمع شده و به زودى شكم به هم مىرساند كه در اين صورت ، معالجهء عمده همان بزل ، يعنى زدن نيشتر كه در لولهاى از مس يا نقره باشد در سه يا چهار انگشت مضمومه از ناف پائينتر و مايل به سمت راست - حوالى كبد - يا سمت چپ - حوالى طحال - برحسب اينكه كجا اجتماع مائيت بيشتر است مىباشد . پس فرد بزلكننده ، بايد كمال دقت را بكند تا بفهمد كه اجتماع آب در كجا بيشتر است ؛ چنانچه در دمل هم هر جايش نرمتر و جع چرك در آنجا نمايانتر است ، آنجا را مىشكافند . آنچه تاكنون تجربه نمودهايم ، نشان مىدهد كه بعد از اجتماع آب ، تنها راه چارهء فورى همان بزل است كه آب را در نيم ساعت خارج مىكند ؛ منتهى اگر بيمار توان ندارد ، راه بىخطر اين است كه مواد آبكى را به دفعات اخراج كرد . در زقى ، بايد پس از درمان هم در تسكين كبد و تفتيح سدد اهتمام تمام نموده و از نوشيدن آب و هرچه آبكى بودن بر آن غلبه دارد پرهيز نمايند و گرنه به زودى دوباره آب در شكم جمع مىشود .